aciapài , vrb: aciapare,
aciopare,
atzapai,
atzapare,
ciapai Definition
agatare de cumbinatzione o cricandho; pigare, aferrare calecuna cosa cun is manos o àteru, nau fintzes in su sensu de furare, de ingòllere maladia o àteru / pps. aciapadu, aciàpidu / aciapai ccn. mali = collire maladia
Synonyms e antonyms
abbigiare,
acatare,
aciocai,
apaciapai,
cassai,
furai,
tènnere
/
abbrancai,
acafai,
afarrancae,
aferrai,
aggafai,
aggarrai,
agguantai,
collire
| ctr.
iscapare,
lassai
Sentences
l'ant aciapadu rutu in su ludu ◊ chie chircat aciapat ◊ crediant de atzapare su locu serrau ◊ su tempus colat e nos atzapamus diversos ◊ candho leadu s'at sa mascaríglia mi so aciàpidu cun muzere mia! ◊ betzu e débbile, n'at atzapatu sa morte ◊ aciopeit su frade bochindhe fogu ◊ ómines e féminas si chircant, s'aciopant, si leant e si lassant
2.
aciapa su gatu ca ndi at furau s'arrocali! ◊ passendi in sa porta ndi at aciapau sa fatura
Etymon
itl.
Translations
French
attraper
English
to catch
Spanish
coger,
agarrar
Italian
acchiappare
German
fangen.
afenàre , vrb Definition
abbrovendhare a fenu; immalaidare, portare sos fenos
Synonyms e antonyms
incubae
Sentences
teniat de múrghere bacas e berveghes e de afenare
Etymon
srd.
Translations
French
affener,
contracter la strongylose
English
to feed on hay,
to catch strongylosis
Spanish
dar el heno,
coger la strongilosis
Italian
affienare,
contrarre la strongilósi
German
mit Heu füttern,
sich die Strongyloidosis zuziehen.
agganciài , vrb: aggantzare,
agghenciai Definition
pigare o aferrare cun gànciu, forte a manos etotu coment’e pigandho a gànciu, ma fintzes leare o ingòllere aifatu; abbutonare / leare, andhare a manu aggantzada = a manu pigada
Synonyms e antonyms
abbrancai,
acafai,
aciapai,
afarcai,
afarrancae,
aferrai,
aggarrai,
agguantai,
carrabbusai,
mantènnere,
picare
| ctr.
lassare
Sentences
apo bisonzu de èssere aggantzada e nutrida ◊ arrimat su paperedhu e agghènciat s'ampudha de s'àcua ◊ cudhu dh'agghènciat a su bratzu e ndi dhi pigat su dinai! ◊ aggantza su brassolu! ◊ a carrasegare aggantzant a Zorzi in ziru ◊ fut lompindhe a isprèndhere sos cadhos candho dh’ant agghentzau e che dh'ant furau
2.
o truncat o aggànciat! ◊ unu nudha, carchi cosa chi agghentzas o chi pentzas
Etymon
itl.
agganciare
Translations
French
saisir
English
to cling,
to catch
Spanish
enganchar,
agarrar
Italian
agganciare,
aggrappare,
ancorare,
prèndere
German
sich festhalten,
verankern,
nehmen.
allancài , vrb Definition
pigare de mala manera, a s'airada
Synonyms e antonyms
abbrancai,
afarcai,
afarrancae,
aggafai,
aggarrai,
aggranfare,
agguantai
Sentences
ghetendi is farrancas a cantu poit allancat is prendhas de s'oreria ◊ agatat sa cosa, si dh'allancat e ponit in busciota ◊ chi allancu s'oreria no torru a trabballai! ◊ dus cropus de iscupeta de asegus dh'allancant
Translations
French
attraper avidement
English
to catch avidly
Spanish
agarrar
Italian
afferrare avidaménte
German
gierig packen.
apixonài , vrb Definition
cassare pigiones
Etymon
srd.
Translations
French
chasser les oiseaux
English
to catch birds
Spanish
pajarear
Italian
uccellare
German
auf Vogelfang gehen.
arragiolàre , vrb: arrajolare,
arregiolare 1,
arrejolare Definition
ingòllere s’arrajolu, sa maladia chi benit a is canes; arrennegare meda
Synonyms e antonyms
arragiolire,
arraulare
/
airai,
arrannegai,
inchietae
Sentences
currendhe avatu meu che arrejoladu, si est postu a mi sighire ◊ mi apo fatu sa lista de sas persones chi, si arrajolo, devo mossigare!
2.
cusse marranu de l’intzugliare ca si arrejolaiat che cane! ◊ issa no cheriat seguzada ca si arregiolaiat che batu (M.Danese)
Etymon
ltn.
rabies
Translations
French
être atteints de la rage
English
to catch rabies
Spanish
rabiar
Italian
prèndere la ràbbia
German
sich die Tollwut zuziehen.
arremàre , vrb Definition
ingòllere rema, arremadiu
Synonyms e antonyms
acatarrare,
arrasfriai,
arremadiai,
arrumai
Etymon
srd.
Translations
French
attraper la rhinite
English
to catch rhinitis
Spanish
coger la rinitis
Italian
prèndere la rinite
German
sich die Rhinitis holen.
atracàe, atracài , vrb Definition
sodigare, giare a pitzu, betare manos a unu a trampa candho no si dh’ibertat
Synonyms e antonyms
atacai,
atrapare 1
Sentences
a cussa fémina dh'enta atracada in tali logu e furau ndi dh'enta s'oraria ◊ peronòspera e pesta niedha funt atracandu sa sarmenta, e àteras pestas prus malas funt atracandu sa limba nostra! (G.C.Mameli)
Translations
French
attaquer,
surprendre qqn. par la ruse
English
to catch by fraud
Spanish
atracar
Italian
assalire,
sorprèndere con inganno
German
überfallen,
erwischen.
cassài , vrb: acassare 1,
cassare,
catzare 2,
catzeare,
catziare Definition
andhare a cassa, aciapare is animales arestes, tènnere a pessighidura, a isparadura o àteru deasi; agatare a ccn. in su dannu, faendho male, agatare in farta; pigare, buscare (cropos o àteru)
Synonyms e antonyms
aciocai,
tènnere
/
segudare
Idioms
csn:
giogai a su cassa cassa = a tènnere; si nci podint cassai is topis a berrita = est una domo chi no bi at nudha, no bi at neune
Sentences
as catziadu in donu ca giughes tropu pículu minore ◊ fipo cassandhe, candho dae unu gardarjedhu bi partint duos lèpores ◊ custu chervu totus lu càtziant e nemos lu tenet ◊ catzeandhe no at fortuna: cartutzas medas ma perdigas nudha!◊ mi apu cassau una pariga de pillonedhus
2.
sa corsària de sos coros miràdela chi est igue: si sos Moros sunt che tue, ancu mi cassent sos Moros!
3.
gei circat ma gei cassat puru: su cumpàngiu dhi at donau una bussinada a faci
Etymon
ctl.
cassar
Translations
French
chasser,
attraper
English
to hunt,
to catch
Spanish
cazar,
coger,
atrapar,
pillar
Italian
cacciare,
acchiappare,
cògliere in fallo
German
jagen,
fangen,
ertappen.
ciapài , vrb: aciapai*,
ciapare Definition
agatare (ccn. cosa) deasi comente podet capitare o cricandho; leare o cassare calecuna cosa cun is manos o àteru, nau fintzes in su sensu de furare / ciapai sa brutesa prughendi su trigu = tènnere e bogare sa malesa purghendhe
Synonyms e antonyms
acatare,
aciocai,
apaciapai,
cassai,
furai,
segudare,
tènnere
/
abbrancai,
acafai,
afarrancae aferrai,
aggafai,
aggarrai,
agguantai,
collire
| ctr.
lassai
Sentences
andhadu est e ciapat su preíderu a colore a fogu lezindhe
2.
ciapeint unu cadhitu chi si lasseit carrigare ma apustis si deit a iscumbarare
3.
apo ciapadu unu lèpere a latzu ◊ sa dí chi t'imparu s'arti de ciapai (L.Matta)
Translations
French
attraper,
saisir,
voler
English
to catch,
to steal
Spanish
coger,
atrapar,
robar
Italian
acchiappare,
rubare
German
fassen,
stehlen.
ingalapài , vrb Definition
cassare, acapiare, poderare acapiau o coment'e acapiau
Synonyms e antonyms
acapiae
Etymon
itl.
incalappiare
Translations
French
attraper
English
to catch,
to ensnare
Spanish
atrapar
Italian
accalappiare
German
fangen.
piscàe , vrb: piscai,
piscare Definition
cassare e bogare de s’abba su pische o fintzes àteru, bogare css. de s'abba (o àteru deasi); umprire abba de logu fundhudu, pigare cosa a umpridura intrandho s'istrégiu a mesu, o fintzes pigare cosa coment'e faendho a piscadura, bogandho de un'istrégiu (es. billetes, cartas); nau in cobertantza, cassare o agatare a unu faendho dannu; fintzes furare / p. a cumpudu, a forrogu = a manuda; p. a fraca = farcai
Synonyms e antonyms
cassai
/
umpire
/
furai,
leai
Sentences
partis su sero cun sa barca isperendhe bundhàntzia in su piscare ◊ si piscat bèni cun mari calmu e luna prena ◊ si piscat su pisci, su coradhu
2.
seu pischendi àcua de funtana a cracira ◊ piscant s'abba chi servit in domo dae su putu ◊ su soru rúpidu si ndhe piscat a sas frussellas ◊ pisca sos macarrones ca sunt cotos! ◊ sa cosa cota si ndhe piscat dae su brou
3.
dh'ant piscau comment'e unu traitori ◊ falat unu corvu e che li piscat sa berrita
Surnames and Proverbs
prb:
chini timit s'àcua no bandit a piscai ◊ chini arriscat piscat
Etymon
ltn.
piscare
Translations
French
pêcher
English
to fish,
to catch
Spanish
pescar
Italian
pescare
German
fischen,
angeln,
ertappen.
refreàre , vrb: arrasfriai,
erresfriare,
refriare,
resfriai,
rifriare Definition
pigare, ingòllere o fintzes fàere ingòllere refriu, fàere a arremadiu
Synonyms e antonyms
acatarrare,
arremadiai,
arremare,
arrumai
Sentences
zughia pagu cuguzura in su letu e mi so refriadu ◊ titia, custu fritu oe mi refriat!◊ pizu ti che as bogadu, chi ti ses refriendhe?!
Etymon
ctl., spn.
refredar
Translations
French
s'enrhumer
English
to catch a cold
Spanish
resfriarse
Italian
infreddarsi
German
sich erkälten.
scollíri, scòlliri , vrb: isculli,
sculliri Definition
assaborire calecuna cosa, àere calecunu indítziu, su ndhe ischire o leare oru, bíere, fintzes sodigare o agatare a unu faendho dannu, in farta
Synonyms e antonyms
assabèschere,
assebeltare,
bodhiri,
cumprèndhere,
iscobèrrere
/
segudare,
sejare
Sentences
dhu pregontànt po dhi podi scolliri calincunu fuedhu mali nau ◊ iant mandau unus cantus bugonis po dhu scolliri s'isbàgliu chi fiat chistionendu ◊ dh'iant betiu una fémina cojada, scollia cun d-un'atru ◊ chini truessat in su mali torrat ódia a sa luxi e no si ponit in sa luxi poita no siant scollias is òperas suas (Ev.)◊ apu sculliu aundi est chi fait s'ou sa pudha nosta ◊ apu sculliu is afatallus tuus!
Etymon
srd.
Translations
French
surprendre,
découvrir
English
to catch,
to discover
Spanish
sorprender,
descubrir
Italian
sorprèndere,
scoprire
German
überraschen,
entdecken.
segudài, segudàre , vrb Definition
agatare, cassare, aciapare a unu faendho dannu, in farta, fuendhosiche, ma fintzes solu andhare aifatu, sodigare
Synonyms e antonyms
acometare,
aggreghestare,
assitiai,
cucai,
scolliri,
sejare,
sichire,
sodigai
Sentences
los ant segudados furendhe ◊ eite pro los segudare ponindhe fogu: si no bi ndh'at de los pistare chei s'azu!…◊ mi so sonniadu levendhe unu sirbone e mai lu podia segudare (P.Pisurzi)◊ si ti ségudo deo, faghindhe cussa faina, as a bídere chi buscas!
2.
sos duos compares si saludant e onzunu segudat peri su caminu sou ◊ chi ti ponit infatu cussu ti ndi ségudat
Etymon
ltn.
*secutare
Translations
French
prendre en flagrant
English
to catch (in the act),
to reach
Spanish
sorprender,
coger,
pillar
Italian
sorprèndere,
raggiùngere,
cògliere in flagrante
German
überraschen,
nachkommen.
sejàre , vrb Definition
agatare, mescamente portare a ogu e agatare faendho dannu o male
Synonyms e antonyms
acometare,
aggreghestare,
assitiai,
segudare,
sichire,
sodigai
/
acatare,
inseae
Sentences
su bandhiu l'ant sejau iscorjandhe un'ochisorju ◊ aiat irballau no ca aiat furau ma ca si fit fatu sejare ◊ no amus acatau a nemos e mancu trata amus sejau ◊ e chirca chirca, lu sejat chin sa gama in d-unu campu de irbutu
2.
in butzaca no fipo reséssitu a sejare s'iscatuledha de sos luminos ◊ nessune est reséssitu a sichire su funnu de sa miniera, mancu sa via chi aiant ligatu unu contone a totu sos cànnaos e sas socas sejatas in bidha
Etymon
srd.
Translations
French
suivre,
talloner,
surprendre
English
to catch,
to shadow
Spanish
seguir,
pillar
Italian
pedinare,
sorprèndere
German
beschatten,
überraschen.
sichíre , vrb: sighie,
sighire,
sighiri,
sigire,
sigiri,
sijire Definition
andhare a innanti faendho ccn. cosa cumenciada, durare in su tempus; andhare o cúrrere aifatu e lòmpere a ue un’àteru est andhau o est andhandho; lòmpere a un’arresurtau; agatare a unu asuba de su fatu, faendho unu dannu; si narat fintzes po andhare aifatu de una régula o de cosa pigada po ghia / pps. sichiu, sighidu; sighindhe = itl. di séguito
Synonyms e antonyms
insighiri,
segudare,
sensare,
síghere,
sodigai,
tènnere
| ctr.
firmai,
sensai,
tasire
Idioms
csn:
sighire, sighire a + vrb. inf. = itl. riprèndere a + vrb. inf.; èssere a sighi sighi = a su tene tene, a punta a lòmpere a tènnere a ccn. o carchi cosa; èssere malu a sighire (nadu de ccn.)= chi est difítzile mannu a lu buscare, chi pro l'agatare tocat de lu chircare a tantas bias, chi de is fainas chi tenit a meda ndi lassat a cò; sighire una faina, unu triballu = fàgherelu, agabbàrelu, achipire; sighibbila!, sighidebbila! = sighi, sighei de aici!; sighire s'ormina = andhare ifatu de s'ormina; sighiri su cuntzillu, su parri de ccn. = iscurtare, fàghere comente cossizat; lu sighit su sole (nadu de cosa prantada) = su sole li assutat sas raighinas, che lu sicat ca zughet paga terra; èssere malu a sighire (nadu de unu)= chi no faghet a ndhe fàghere fine de una faina, de un'óbbrigu, chi promitit e no muntenet, chi tirat acoa cun arreghèscias; sighire sas códias, sas trassas, sa malíssia de ccn. = agatarebbilas, bincherebbilas
Sentences
si su laore sighit gasi ocannu s'erricheus!◊ nachi Bodale s'intendhiat male: sighidu li at o passadu li est? ◊ préigant sa paghe e sighint a gherrare! ◊ fit proindhe, pariat chi sighiat ma at sessadu ◊ sighi a fàghere sa faina, no arrimes! ◊ su crapitu sichiat a melare ◊ sa morte apo a giamare si sighis a mi ofèndhere! ◊ custu triballu deo ti lu comintzo e tue sighis ◊ paria istrangugliadu: Gesummaria si mi fit sighidu gai!…◊ s'impresa est sighindhe a triballare apustis de sas férias ◊ sa maista iat fatu tzerriare a iscola sa mama de mammai po dhi nàrrere a dha fàere sighire a istudiare
2.
so tucadu apustis sou, ma caminendhe lestru l'apo sighidu ◊ candu as pentzau mai a festa, tui, o fradi miu sighiu che fera?! ◊ currit totu e no si sighit mai ◊ sa betzesa mi est sighindhe! ◊ si funt fuius coment'e su bentu e immoi a dhus sighiri est unu fuedhu!…◊ nosu cumenciaus a movi: coidai a sigiri! ◊ sos annos, malasorte!, mi ant sighidu e no ndhe poto leare sa sedha (A.Casula)◊ si tuco prima, bois ndhe sighides ◊ ghirendhe a bidha nos at sighidu s'abba e ifustu nos at
3.
e chie lu sighit custu muradore? promitit sempre ma no benit mai! ◊ istat a s'inghíria inghíria ma de triballu no ndhe sighit ◊ no lu poto sighire a ndhe li tirare su dépidu: candho mi bogat iscusas, candho si cuat! ◊ de custas piciochedhas no fait a ndi sighí una: a chini tenit de fai custu, a chini de fai cudhu e no ndi benit manc'una! ◊ sa cosa chi mànigo no la poto sighire cun sas pagas dentes chi zuto ◊ prantachela in fundhu, cussa cosa, ca sinono la sighit su sole
4.
sighi costante s'istiga segura de s'arte! (P.Casu)◊ una borta apo sijiu s'erriu ci ni essiat dae su padente ◊ una borta apo sijiu s'istrada ci barigat dereta muru muru
5.
si sentza mi mòrrere agguanto, a sa sorte li sigo sas códias (Limbudu)◊ bi lis sigo deo sa malíscia! ◊ a mie aiat chérfidu a babbu, ca bi l'aia sighida deo sa mandronia, a fuste! ◊ su cane sighit sas trassas a mariane ◊ fit a sighi sighi cun sos carabbineris
Translations
French
continuer,
persister,
rattraper,
surprendre
English
to continue,
to persist,
to reach,
to catch
Spanish
seguir,
alcanzar
Italian
continuare,
proseguire,
persìstere,
raggiùngere,
sorprèndere
German
fortsetzen,
fortführen,
andauern,
erreichen,
überraschen.
tzapàre 1 , vrb: aciapai* Definition
agatare cosa comente podet capitare o fintzes cricandho apostadamente, fintzes cassare
Synonyms e antonyms
acatare,
aciocai,
cassai,
furai,
segudare,
tènnere
/
abbrancai,
acafai,
afarrancae,
aferrai,
aggafai,
aggarrai,
agguantai,
collire
Sentences
nos semus tzapaos chin d-una gama manna ◊ tzapadu mi dh'as su chi no narat fàulas!…◊ as sizidu cussa veridade ma chene la tzapare
2.
ebbenemindhe ca ndhe cullies de bellu dinare si ndhe tzapaes meda e la bendhies, sa cosa!
3.
s'àbbile falat a tzapare carchi pudha o carchi anzone
Translations
French
surprendre
English
to find,
to catch
Spanish
encontrar,
sorprender
Italian
trovare,
sorprèndere
German
finden,
ertappen.